USTAWA
z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o ochronie zwierząt.
(Dz. U. z dnia 23 września 1997 r.)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. 1. Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna
do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek
jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.
2. W sprawach nie uregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje
się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.
3. Organy administracji publicznej podejmują działania
na rzecz ochrony zwierząt, współdziałając
w tym zakresie z odpowiednimi instytucjami i organizacjami krajowymi
i międzynarodowymi.
Art. 2. Ustawa reguluje postępowanie ze zwierzętami:
1)domowymi,
2)gospodarskimi,
3)wykorzystywanymi do celów rozrywkowych, widowiskowych,
filmowych, sportowych i specjalnych,
4)używanymi do doświadczeń,
5)utrzymywanymi w ogrodach zoologicznych,
6)wolno żyjącymi (dzikimi),
7)obcymi faunie rodzimej.
Art. 3. W celu realizacji przepisów ustawy właściwe organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego współdziałają z samorządem lekarsko-weterynaryjnym, Państwową Inspekcją Weterynaryjną oraz z innymi instytucjami i organizacjami społecznymi, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
Art. 4. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1)doświadczeniu na zwierzęciu - rozumie się przez
to wykorzystanie zwierzęcia do celów naukowych lub
dydaktycznych, mogące u niego spowodować uszkodzenia
ciała lub inne zaburzenia zdrowotne, w tym ból, cierpienie,
lęk, z wyjątkiem znakowania zwierząt,
2)humanitarnym traktowaniu zwierząt - rozumie się przez
to traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia
i zapewniające mu opiekę i ochronę,
3)konieczności bezzwłocznego uśmiercenia - rozumie
się przez to obiektywny stan rzeczy stwierdzony, w miarę
możliwości, przez lekarza weterynarii, polegający
na tym, że zwierzę może dalej żyć
jedynie cierpiąc i znosząc ból, a moralnym obowiązkiem
człowieka staje się skrócenie cierpień
zwierzęcia,
4)menażerii objazdowej - rozumie się przez to podmiot
gospodarczy prowadzący działalność w zakresie
organizowania obwoźnych wystaw zwierząt,
5)metodach alternatywnych w zakresie przeprowadzania doświadczeń
- rozumie się przez to nowoczesne metody badawcze, nie wymagające
przeprowadzania doświadczeń na żywym zwierzęciu,
6)ogłuszaniu zwierzęcia - rozumie się przez to
metodę profesjonalnego całkowitego wyłączenia
świadomości zwierzęcia, trwającego aż
do jego śmierci,
7)okrutnych metodach w chowie i hodowli zwierząt - rozumie
się przez to działania lub zaniechania człowieka
prowadzące w sposób oczywisty do zmian patologicznych
w organizmie zwierzęcia (somatycznych lub psychicznych),
zwłaszcza w postaci skutków znoszenia dotkliwego bólu,
przymuszania do określonego zachowania się (uległości)
głodem, pragnieniem, działaniem prądu elektrycznego
(z wyjątkiem używania pastuchów elektrycznych,
treserów oraz urządzeń elektrycznych służących
do przepędu zwierząt) bądź innymi zabiegami
tego rodzaju, w szczególności karmienie i pojenie
zwierząt przemocą,
8)okrutnym traktowaniu - rozumie się przez to wymienione
w ustawie przypadki znęcania się nad zwierzętami
oraz inne postępowanie właściciela bądź
innej osoby, prowadzące do skutków porównywalnych
ze skutkami znęcania się,
9)pielęgnacji - rozumie się przez to wszystkie aspekty
relacji pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, w
szczególności uruchamiane przez człowieka zasoby
materialne i niematerialne, aby uzyskać i utrzymać
u zwierzęcia stan fizyczny i psychiczny, w którym
najlepiej ono znosi warunki bytowania narzucone przez człowieka,
10)przeciążaniu zwierząt - rozumie się
przez to zmuszanie do nadmiernego wysiłku energetycznego,
nie odpowiadającego możliwościom kondycyjnym
zwierzęcia ze względu na jego stan fizyczny i zdrowotny,
11)rażącym zaniedbaniu - rozumie się przez to
drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm
postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności
w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia,
brudu, nie leczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu
i nadmiernej ciasnocie,
12)szczególnym okrucieństwie zabijającego zwierzę
- rozumie się przez to przedsiębranie przez sprawcę
działań charakteryzujących się drastycznością
form i metod zadawania śmierci, a zwłaszcza zadawanie
śmierci w sposób wyszukany lub powolny, obliczony
z premedytacją na zwiększenie rozmiaru cierpień
i czasu ich trwania,
13)ubojni - rozumie się przez to każdy zakład
pozostający pod państwową kontrolą sanitarną
i weterynaryjną, przeznaczony do wykonywania uboju zwierząt,
14)uwięzi - rozumie się przez to wszelkie urządzenia
mechaniczne krępujące swobodę ruchów zwierzęcia,
w zakresie możliwości przemieszczania się ponad
ustalony zakres, jak też niektóre urządzenia
do kierowania ruchami zwierzęcia w sposób zamierzony
przez człowieka,
15)właściwych warunkach bytowania - rozumie się
przez to zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji,
zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku,
16)zwierzętach bezdomnych - rozumie się przez to zwierzęta
domowe lub gospodarskie, które uciekły, zabłąkały
się lub zostały porzucone przez człowieka, a nie
ma możliwości ustalenia ich właściciela
lub innej osoby, pod której opieką trwale dotąd
pozostawały,
17)zwierzętach domowych - rozumie się przez to zwierzęta
tradycyjnie przebywające wraz z człowiekiem w jego domu
lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka
w charakterze jego towarzysza,
18)zwierzętach gospodarskich - rozumie się przez to
zwierzęta utrzymywane w celach hodowlanych i produkcyjnych,
19)zwierzętach laboratoryjnych - rozumie się przez
to zwierzęta utrzymywane specjalnie w celu wykorzystania
w doświadczeniach naukowych, w szczególności
myszy, szczury, świnki morskie, chomiki syryjskie (złote),
króliki, psy, koty, przepiórki, w miejscach zatwierdzonych
lub zarejestrowanych przez odpowiedni organ władzy,
20)zwierzętach wykorzystywanych do celów specjalnych
- rozumie się przez to zwierzęta, których profesjonalna
tresura oraz używanie odbywa się na podstawie odrębnych
przepisów, regulujących szczegółowe zasady
działania jednostek Polskich Sił Zbrojnych, Policji,
Straży Granicznej i innych formacji podległych Ministrowi
Spraw Wewnętrznych i Administracji, służb kontroli
celnej, ratownictwa oraz regulujących zasady szkolenia i
wykorzystania psów - przewodników osób ociemniałych.
Art. 5. Każde zwierzę wymaga humanitarnego traktowania.
Art. 6. 1. Nieuzasadnione lub niehumanitarne zabijanie zwierząt
oraz znęcanie się nad nimi jest zabronione.
2. Przez znęcanie się nad zwierzętami należy
rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania
bólu lub cierpień, a w szczególności:
1)umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, nie
stanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub doświadczenia
na zwierzęciu,
2)doświadczenia na zwierzętach powodujące cierpienie,
przeprowadzone z naruszeniem przepisów ustawy,
3)umyślne używanie do pracy lub w celach sportowych
albo rozrywkowych zwierząt chorych, w tym rannych lub kulawych,
albo zmuszanie ich do czynności mogących spowodować
ból,
4)bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi
w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu,
bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych
częściach kończyn,
5)przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych
ładunkami w oczywisty sposób nie odpowiadającymi
ich sile i kondycji lub stanowi dróg lub zmuszanie takich
zwierząt do zbyt szybkiego biegu,
6)transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych
i przewożonych na targowiska, przenoszenie lub przepędzanie
zwierząt w sposób powodujący ich zbędne
cierpienie i stres,
7)używanie uprzęży, pęt, stelaży,
więzów lub innych urządzeń zmuszających
zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, powodujących
zbędny ból, uszkodzenia ciała albo śmierć,
8)dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji
chirurgicznych przez osoby nie posiadające wymaganych uprawnień
bądź niezgodnie z zasadami sztuki lekarsko-weterynaryjnej,
bez zachowania koniecznej ostrożności i oględności
oraz w sposób sprawiający ból, któremu
można było zapobiec,
9)złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt,
10)utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach
bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego
niechlujstwa oraz w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających
im zachowanie naturalnej pozycji,
11)porzucanie zwierzęcia, a w szczególności
psa lub kota, przez właściciela bądź przez
inną osobę, pod której opieką zwierzę
pozostaje,
12)stosowanie okrutnych metod w chowie i hodowli zwierząt,
13)przeprowadzanie na zwierzętach testów środków
higienicznych i kosmetycznych powodujących cierpienie, jeżeli
znane są odpowiednie metody alternatywne.
Art. 7. 1. (1) Zwierzę traktowane w sposób określony
w art. 6 ust. 2 może być czasowo odebrane właścicielowi
lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta, burmistrza (prezydenta
miasta) i przekazane do schroniska dla zwierząt albo pod
opiekę innej osoby lub instytucji. Decyzja podejmowana jest
z urzędu lub na wniosek Policji, lekarza weterynarii albo
inspektora Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce lub
upoważnionego przedstawiciela innej organizacji społecznej
o podobnym statutowym celu działania.
2. Decyzja, o której mowa w ust. 1, podlega natychmiastowemu
wykonaniu.
2a. (2) Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje
prawo wniesienia odwołania do samorządowego kolegium
odwoławczego w terminie 3 dni od daty doręczenia decyzji.
Samorządowe kolegium odwoławcze rozpoznaje odwołanie
w terminie 7 dni.
3. W przypadkach nie cierpiących zwłoki, gdy dalsze
pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela
lub opiekuna zagraża jego życiu, policjant, a także
inspektor Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce lub
upoważniony przedstawiciel innej organizacji społecznej
o podobnym statutowym celu działania może odebrać
mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta
(burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia przez ten
organ decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia.
4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 3, kosztami
transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia
obciąża się jego dotychczasowego właściciela
lub opiekuna.
5. Do należności z tytułu kosztów określonych
w ust. 4 stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji.
6. (3) Odebrane zwierzę podlega zwrotowi, jeżeli
sąd nie orzeknie w trybie art. 35 ust. 3 przepadku zwierzęcia,
a także jeżeli postępowanie karne w tej sprawie
zostanie umorzone.
Art. 8. 1. Programy nauczania i wychowania szkolnego we wszystkich
typach szkół powinny uwzględniać problematykę
ochrony zwierząt oraz tworzenie szkolnych organizacji przyjaciół
zwierząt.
2. Minister Edukacji Narodowej, w porozumieniu z Ministrem Ochrony
Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz
Ministrem Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej, ustala
podstawy programowe nauczania w zakresie problematyki, o której
mowa w ust. 1.
3. (4) Zarząd województwa przygotowuje i wykonuje
program upowszechniania znajomości przepisów ustawy
wśród rolników przez wojewódzkie ośrodki
doradztwa rolniczego.
4. (5) (skreślony).
Rozdział 2
Zwierzęta domowe
Art. 9. 1. Kto utrzymuje zwierzę domowe, ma obowiązek
zapewnić mu pomieszczenie chroniące je przed zimnem,
upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do światła
dziennego, umożliwiające swobodną zmianę
pozycji ciała, odpowiednią karmę i stały
dostęp do wody.
2. Uwięź, na której jest trzymane zwierzę,
nie może powodować u niego urazów ani cierpień
oraz musi mu zapewnić możliwość niezbędnego
ruchu.
Art. 10. 1. Utrzymywanie psa rasy uznawanej za agresywną
wymaga zezwolenia właściwego organu gminy.
2. Wykaz ras psów, o których mowa w ust. 1, oraz
warunki wydawania zezwoleń określi, w drodze rozporządzenia,
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po zasięgnięciu
opinii Związku Kynologicznego w Polsce.
Art. 11. 1. Zapewnianie opieki bezdomnym zwierzętom oraz
ich wyłapywanie należy do zadań własnych
gmin.
2. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w porozumieniu
z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa określi, w drodze rozporządzenia, zasady
i warunki wyłapywania bezdomnych zwierząt.
3. Wyłapywanie bezdomnych zwierząt oraz rozstrzyganie
o dalszym postępowaniu z nimi może odbywać
się wyłącznie na mocy uchwały właściwej
rady gminy, podjętej po uzgodnieniu z państwowym
lekarzem weterynarii działającym na podstawie odrębnych
przepisów oraz po zasięgnięciu opinii upoważnionego
przedstawiciela Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce
lub innej organizacji społecznej o podobnym statutowym celu
działania.
4. Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce oraz inne
organizacje społeczne o podobnym statutowym celu działania
mogą zapewniać bezdomnym zwierzętom opiekę
i w tym celu prowadzić schroniska dla zwierząt, w porozumieniu
z właściwymi organami samorządu terytorialnego.
Rozdział 3
Zwierzęta gospodarskie
Art. 12. 1. Kto utrzymuje zwierzęta gospodarskie jest
obowiązany do zapewnienia im opieki i właściwych
warunków bytowania.
2. Warunki chowu i hodowli zwierząt nie mogą powodować
urazów i uszkodzeń ciała lub innych cierpień.
3. Zabrania się podawania zwierzętom w karmie hormonów
wzrostu.
4. Zabrania się tuczu gęsi i kaczek na stłuszczone
wątroby.
5. Obsada zwierząt ponad ustalone normy powierzchni dla danego
gatunku, wieku i stanu fizjologicznego jest zabroniona.
6. Zabrania się importu zwierząt i produktów
zwierzęcych uzyskanych w wyniku chowu lub hodowli z naruszeniem
przepisów niniejszej ustawy.
7. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej określi,
w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki
utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt
gospodarskich.
Art. 13. 1. (6) Wprowadzenie dotychczas nie stosowanej technologii
chowu zwierząt wymaga uzyskania zezwolenia wojewody, stwierdzającego,
że spełnia ona wymogi określone ustawą.
2. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej określi,
w drodze rozporządzenia, warunki, tryb i sposób wydawania
zezwolenia, o którym mowa w ust. 1.
Art. 14. 1. Sposób i warunki używania zwierząt
do pracy nie mogą stwarzać nieuzasadnionego zagrożenia
dla ich życia i zdrowia ani zadawać im cierpienia.
2. Zabrania się w szczególności:
1)przeciążania zwierząt,
2)używania do pracy zwierząt chorych lub niedożywionych,
3)używania uprzęży, wędzideł, rzędów
wierzchowych, juków, podków, pojazdów lub
narzędzi mogących, ze względu na zły stan
techniczny lub niewłaściwą konstrukcję, spowodować
obrażenia ciała lub śmierć zwierzęcia,
4)używania do popędzania zwierząt przedmiotów
lub narzędzi, które mogą spowodować okaleczenie
zwierzęcia,
5)zmuszania do wyczerpującego kłusu lub galopu zwierząt
ciągnących ładunek,
6)używania do zrywki drewna koni poniżej piątego
roku życia.
3. Osoba wykorzystująca zwierzęta do pracy ma obowiązek
zapewnić im, w ciągu każdej doby, wypoczynek
dla regeneracji sił, właściwy dla danego gatunku.
Rozdział 4
Zwierzęta wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych
Art. 15. 1. Warunki występów, treningów
i tresury oraz metody postępowania ze zwierzętami
wykorzystywanymi do celów rozrywkowych, widowiskowych,
filmowych, sportowych i specjalnych nie mogą zagrażać
ich życiu i zdrowiu ani powodować cierpienia.
2. Warunki występów zwierząt, o których
mowa w ust. 1, muszą być określone w scenariuszu
lub odpowiednim programie, zatwierdzonym przez osobę posiadającą
odpowiednie kwalifikacje.
3. Zabrania się stosowania wobec zwierząt farmakologicznych
i mechanicznych metod i środków dopingujących.
4. Zwierzęta, o których mowa w ust. 1, powinny mieć
zapewniony właściwy wypoczynek. Zabrania się w
szczególności wykorzystywania tych zwierząt bezpośrednio
po transporcie, bez regeneracji wypoczynkowo-ruchowej.
5. Zwierzętom, o których mowa w ust. 1, należy
zapewnić opiekę lekarsko-weterynaryjną.
6. Minister Kultury i Sztuki w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa
i Gospodarki &hibar;ywnościowej określi, w drodze rozporządzenia,
sposób i tryb przyznawania uprawnień osobom odpowiedzialnym
za przestrzeganie warunków, o których mowa w ust.
2.
Art. 16. Zabrania się wykorzystywania zwierząt w widowiskach i sportach noszących znamiona okrucieństwa, w szczególności zabrania się organizowania walk z udziałem byków, psów, kogutów.
Art. 17. 1. Do tresury i pokazów dla celów widowiskowo-rozrywkowych
mogą być wykorzystywane tylko zwierzęta urodzone
i wychowane w niewoli i tylko takie, którym mogą być
zapewnione warunki egzystencji stosowne do potrzeb danego gatunku.
2. Tresura zwierząt dla celów widowiskowo-rozrywkowych
i obronnych może być prowadzona tylko przez osobę
posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe, w sposób
nie powodujący cierpienia zwierzęcia.
3. Nie wolno prowadzić tresury zwierząt wyłącznie
w celu zwiększenia ich agresywności.
4. Zabrania się zmuszania zwierząt do wykonywania czynności,
które powodują ból lub są sprzeczne z
ich naturą.
5. Zabrania się działalności menażerii
objazdowych.
6. Zabrania się propagowania lub upowszechniania drastycznych
scen zabijania, zadawania cierpienia lub innej przemocy, ze strony
człowieka, której ofiarami są zwierzęta,
chyba że sceny te mają na celu napiętnowanie
okrutnego zachowania wobec zwierząt.
7. Do zwierząt, o których mowa w ust. 2, stosuje się
odpowiednio przepisy art. 9.
8. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej w porozumieniu
z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
warunki utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt
wykorzystywanych do celów rozrywkowych, widowiskowych,
filmowych, sportowych i specjalnych.
9. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej określi,
w drodze rozporządzenia, tryb i szczegółowe warunki
nadawania uprawnień osobom, o których mowa w ust.
2.
Art. 18. 1. Zwierzęta wykorzystywane do celów
rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych
mogą być przetrzymywane, hodowane i prezentowane jedynie
w stadninach, cyrkach lub bazach cyrkowych oraz w miejscach przeznaczonych
dla zwierząt wykorzystywanych do celów specjalnych,
pod nadzorem państwowej służby weterynaryjnej.
2. Przetrzymywanie, hodowla lub prezentacja zwierząt, o których
mowa w ust. 1, musi być wykonywana w sposób gwarantujący
bezpieczeństwo ludzi i zwierząt.
Rozdział 5
Zwierzęta w ogrodach zoologicznych
Art. 19. 1. W ogrodach zoologicznych utrzymuje się tylko
zwierzęta urodzone i wychowane w niewoli, a inne zwierzęta
jedynie wtedy, gdy wymaga tego dobro osobnika, populacji lub gatunku
oraz cele dydaktyczne.
2. Do ogrodów zoologicznych sprowadza się tylko te
zwierzęta, którym ogród zoologiczny może
zapewnić warunki egzystencji stosowne do potrzeb danego
gatunku.
3. Nie należy doprowadzać do rozmnażania zwierząt,
których potomstwu nie zapewni się właściwej
egzystencji.
4. (7) Utworzenie nowego ogrodu zoologicznego wymaga uzyskania
zezwolenia starosty.
Art. 20. Zabrania się utrzymywania i hodowli poza ogrodami zoologicznymi i właściwymi placówkami naukowymi oraz cyrkami zwierząt drapieżnych i jadowitych groźnych dla życia ludzi bądź zwierząt.
Rozdział 6
Zwierzęta wolno żyjące (dzikie)
Art. 21. Zwierzęta wolno żyjące stanowią dobro ogólnonarodowe i powinny mieć zapewnione warunki rozwoju i swobodnego bytu, z wyjątkiem tych, o których mowa w art. 23 ust. 1.
Art. 22. 1. (8) Zabrania się wchodzenia w posiadanie
zwierząt wolno żyjących (dzikich) w celu:
1)preparowania zwłok zwierzęcych,
2)tworzenia kolekcji
- bez zezwolenia wojewody.
2. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa określi, w drodze rozporządzenia, zasady
pozyskiwania zwierząt przez preparatorów i kolekcjonerów,
zasady ich kontrolowania oraz warunki, sposób i tryb wydawania
zezwolenia, o którym mowa w ust. 1.
Art. 23. 1. Zwierzęta, które stanowią zagrożenie
dla życia, zdrowia lub gospodarki człowieka, mogą
być zwalczane.
2. (9) Wojewoda, po zasięgnięciu opinii Państwowej
Rady Ochrony Przyrody, Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami
w Polsce oraz Polskiego Związku Łowieckiego, określi,
w drodze rozporządzenia, warunki, czas i sposoby zwalczania
zwierząt, o których mowa w ust. 1.
Rozdział 7
Transport zwierząt
Art. 24. 1. Transport zwierząt odbywa się środkami
do tego celu przystosowanymi i jest prowadzony w odpowiednich
warunkach, a w szczególności:
1)zwierzęta muszą być prawidłowo ulokowane,
a używane uwięzi nie mogą im krępować
leżenia i wstawania w czasie transportu,
2)podłogi pojazdów używanych do transportu
powinny mieć odpowiednią nawierzchnię, zapewniającą
przyczepność kończyn oraz umożliwiającą
utrzymanie higieny,
3)środki transportu zwierząt powinny spełniać
warunki utrzymania odpowiedniej temperatury, wentylacji, przestrzeni
oraz naturalnej pozycji,
4)w trakcie dłuższego transportu zwierzęta muszą
mieć zapewnioną odpowiednio często wodę
i karmę oraz odpoczynek,
5)zwierzętom chorym lub rannym zapewnia się niezwłocznie
pomoc weterynaryjną,
6)zwierzęta wwożone do kraju oraz wywożone
za granicę muszą być wiezione najkrótszą
drogą i bez zbędnych postojów, a ich odprawa
graniczna odbywa się poza kolejnością.
2. Zabrania się:
1)transportu zwierząt w okresie okołoporodowym oraz
młodych zwierząt oddzielonych od matek, niezdolnych
do przyjmowania stałych pokarmów,
2)przeładunku zwierząt bez odpowiedniego zabezpieczenia.
3. Zwierzęta padłe oraz zwierzęta nie nadające
się do dalszego transportu muszą być usunięte
na pierwszym postoju.
4. Odpowiedzialność za nieprzestrzeganie zasad i warunków
wykonywania transportu, określonych w ust. 1-3, ponosi przewoźnik.
5. Minister Transportu i Gospodarki Morskiej w porozumieniu z
Ministrem Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej oraz
Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
zasady i warunki transportu zwierząt oraz maksymalny czas
transportu dla danego gatunku i przedziału wiekowego zwierząt
oraz sposób postępowania ze zwierzętami chorymi
oraz padłymi.
Art. 25. Prowadzący pojazd mechaniczny, który potrącił zwierzę, obowiązany jest, w miarę możliwości, do zapewnienia mu stosownej pomocy lub zawiadomienia jednej ze służb, o których mowa w art. 33 ust. 3.
Art. 26. 1. Zabrania się przetrzymywania, obrotu oraz
przewożenia przez granicę państwa, bez wymaganego
zezwolenia, zwierząt, ich części i produktów
pochodnych, podlegających ograniczeniom na podstawie umów
międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest
stroną.
2. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz
zwierząt, których przetrzymywanie, obrót i
przewożenie podlega ograniczeniom, oraz określi warunki,
tryb i sposób wydawania zezwolenia, o którym mowa
w ust. 1.
Rozdział 8
Zabiegi na zwierzętach
Art. 27. 1. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne na zwierzętach
są dopuszczalne dla ratowania ich życia lub zdrowia
oraz dla koniecznego ograniczenia populacji i mogą być
przeprowadzane wyłącznie przez osoby uprawnione.
2. Zabiegi lekarsko-weterynaryjne i zootechniczne wykonywane na
zwierzętach lub inne zabiegi wynikające z technologii
produkcji, bądź związanych z nią schorzeń,
mogą być wykonywane wyłącznie przez osoby
uprawnione, z zachowaniem koniecznej ostrożności i
oględności, by ograniczyć cierpienie i stres
zwierząt.
3. Zabiegi powodujące ból wykonuje się w znieczuleniu
ogólnym albo miejscowym, z wyjątkiem tych zabiegów,
które według zasad sztuki weterynaryjnej wykonuje
się bez znieczulenia.
Rozdział 9
Procedury doświadczalne z użyciem zwierząt
Art. 28. 1. Doświadczenia i testy na zwierzętach
są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są konieczne do badań
naukowych, dydaktyki w szkołach wyższych lub ochrony
zdrowia ludzi bądź zwierząt, jeżeli celów
tych nie można osiągnąć w inny sposób
z powodu braku odpowiednich metod alternatywnych. Osoba, która
ma przeprowadzać doświadczenia i testy na zwierzętach,
ma obowiązek korzystać z międzynarodowej informacji
w danej dziedzinie nauki, by wyeliminować powtarzalność
doświadczeń, jeżeli nie są one konieczne.
2. W celu opiniowania doświadczeń i testów,
o których mowa w ust. 1, tworzy się Krajową
Komisję Etyczną do Spraw Doświadczeń na
Zwierzętach, zwaną dalej "Krajową Komisją
Etyczną", oraz lokalne, w szczególności
międzyuczelniane lub uczelniane, komisje etyczne do spraw
doświadczeń na zwierzętach, zwane dalej "lokalnymi
komisjami etycznymi".
3. Przewodniczący Komitetu Badań Naukowych powołuje
Krajową Komisję Etyczną, liczącą 15
członków, w skład której wchodzą
przedstawiciele nauk biologicznych, medycznych, weterynaryjnych,
humanistycznych oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych,
których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
4. Krajowa Komisja Etyczna powołuje lokalne komisje etyczne,
liczące od 5 do 15 członków, w skład których
wchodzą przedstawiciele nauk biologicznych, medycznych, weterynaryjnych,
humanistycznych oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych,
których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
5. Krajowa Komisja Etyczna ustala ogólne zasady funkcjonowania
lokalnych komisji etycznych i wydawania przez nie opinii o dopuszczalności
przeprowadzania doświadczeń i testów na zwierzętach
oraz rozpatruje odwołania od opinii lokalnych komisji etycznych.
Zezwolenie na prowadzenie badań wydaje kierownik placówki
upoważnionej do przeprowadzania doświadczeń
i testów na zwierzętach, o której mowa w ust.
8, biorąc pod uwagę w szczególności opinię
odpowiedniej komisji etycznej.
6. W obradach Krajowej Komisji Etycznej oraz lokalnych komisji
etycznych nie mogą uczestniczyć z prawem głosu
osoby, których dotyczy wydawana opinia.
7. Zabrania się przeprowadzania doświadczeń
i testów na zwierzętach bez uprzedniego uzyskania
pozytywnej opinii lokalnej komisji etycznej.
8. Doświadczenia i testy na zwierzętach mogą być
przeprowadzane wyłącznie w wyznaczonych placówkach
naukowych szkół wyższych, instytutach naukowo-badawczych,
jednostkach Polskiej Akademii Nauk, urzędowych laboratoriach
weterynaryjnych oraz placówkach produkujących leki
i biopreparaty, przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje
oraz indywidualne zezwolenie wydane przez kierownika właściwej
placówki naukowej.
9. Procedura doświadczeń i testów przeprowadzanych
na zwierzętach musi być zgodna z opinią lokalnej
komisji etycznej, o której mowa w ust. 7, i podlega kontroli.
Art. 29. 1. Do doświadczeń i testów należy
używać zwierząt umożliwiających
uzyskanie celu naukowego lub diagnostycznego, głównie
pochodzących z hodowli, o których mowa w ust. 2.
2. (10) Hodowlę zwierząt laboratoryjnych można
prowadzić po uzyskaniu zezwolenia wojewódzkiego lekarza
weterynarii.
3. Zwierzęta przetrzymywane w zwierzętarniach muszą
mieć zagwarantowane odpowiednie dla gatunku warunki utrzymania,
możliwość ruchu, dostateczne zaopatrzenie w
karmę i wodę oraz opiekę zapewniającą
dobre samopoczucie i zdrowie.
4. Minister Edukacji Narodowej oraz Minister Rolnictwa i Gospodarki
&hibar;ywnościowej w porozumieniu z ministrami nadzorującymi
placówki, o których mowa w art. 28 ust. 8, określą,
w drodze rozporządzenia, warunki, jakim powinny odpowiadać
hodowle zwierząt laboratoryjnych, oraz warunki, tryb i sposób
wydawania zezwolenia, o którym mowa w ust. 2.
Art. 30. 1. Doświadczenia powodujące ból lub
inne cierpienie należy przeprowadzać w znieczuleniu
ogólnym albo miejscowym i tylko raz na tym samym zwierzęciu,
chyba że natura doświadczenia wymaga jego powtórzenia.
Tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy dobro nauki tego wymaga,
można dokonać doświadczenia bez znieczulenia.
2. Doświadczenia i prace badawcze, o których mowa
w ust. 1, wymagają każdorazowej zgody właściwej
lokalnej komisji etycznej.
3. Zwierzę o wyższym rozwoju czynności psychicznych
poddane doświadczeniu, zdolne do życia, powinno być
leczone i przekazane w miejsce umożliwiające mu dalszą
egzystencję.
4. Zwierzę poddane doświadczeniu, w wyniku którego
nastąpiła rozległa interwencja chirurgiczna, a
natura doświadczenia nie wymaga utrzymania go przy życiu
i poddania leczeniu, uśmierca się przed przebudzeniem
z narkozy.
Art. 31. Zabrania się:
1)pozbawiania zwierząt używanych do doświadczeń
zdolności wydawania głosu,
2)przeprowadzania na zwierzętach testów środków
kosmetycznych oraz testów środków higienicznych,
jeżeli dostępne są metody alternatywne,
3)przeprowadzania dla celów dydaktycznych doświadczeń
na zwierzętach, powodujących ich zbędne cierpienie,
jeżeli cel ten można osiągnąć w
inny sposób.
Art. 32. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia,
określi:
1)wykaz placówek naukowych uprawnionych do przeprowadzania
doświadczeń na zwierzętach,
2)szczegółowe zasady powoływania, organizację,
działalność oraz finansowanie Krajowej Komisji
Etycznej oraz lokalnych komisji etycznych, o których mowa
w art. 28 ust. 3 i 4,
3)warunki oraz tryb wydawania i cofania uprawnień do wykonywania
doświadczeń na zwierzętach oraz kwalifikacje
osób kierujących doświadczeniami,
4)szczegółowe warunki przeprowadzania doświadczeń
na zwierzętach oraz sposób i tryb ich kontrolowania,
5)sposób prowadzenia rejestru zwierząt laboratoryjnych
oraz dokumentacji doświadczeń na tych zwierzętach,
6)warunki bytowe w hodowlach zwierząt laboratoryjnych i zwierzętarniach.
Rozdział 10
Uśmiercanie zwierząt
Art. 33. 1. Uśmiercanie zwierząt może być
uzasadnione wyłącznie:
1)potrzebą gospodarczą,
2)względami humanitarnymi,
3)koniecznością sanitarną,
4)nadmierną agresywnością, powodującą
bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia
ludzkiego,
5)potrzebami nauki, z zastrzeżeniem przepisów rozdziału
9.
2. Jeżeli zachodzą przyczyny, o których mowa
w ust. 1 pkt 2-5, zwierzę może być uśmiercone
za zgodą właściciela, a w braku jego zgody, na
podstawie orzeczenia lekarza weterynarii. Ustalenie właściciela
i uzyskanie jego zgody nie dotyczy zwierząt chorych na choroby
zwalczane z urzędu.
3. W przypadku konieczności bezzwłocznego uśmiercenia,
w celu zakończenia cierpień zwierzęcia, potrzebę
jego uśmiercenia stwierdza lekarz weterynarii, inspektor
Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce lub innej organizacji
o podobnym statutowym celu działania, funkcjonariusz Policji,
straży miejskiej lub gminnej, Straży Granicznej,
pracownik Służby Leśnej lub Służby
Parków Narodowych, strażnik Państwowej Straży
Łowieckiej, strażnik łowiecki lub strażnik
Państwowej Straży Rybackiej.
4. W sytuacji, o której mowa w ust. 3, dopuszczalne jest
użycie broni palnej przez osobę uprawnioną.
Art. 34. 1. Zwierzę kręgowe w ubojni może
zostać uśmiercone tylko po uprzednim pozbawieniu świadomości
przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.
2. Pomieszczenie poczekalni przedubojowej powinno być izolowane
akustycznie i oddzielone przegrodą od pomieszczenia przeznaczonego
do pozbawiania świadomości. Podobnie powinno być
oddzielone pomieszczenie przeznaczone do pozbawiania świadomości
od pomieszczeń, w których dokonuje się wykrwawiania
oraz dalszych czynności obróbki poubojowej.
3. W uboju domowym zwierzęta kopytne mogą być
uśmiercane tylko po uprzednim ich pozbawieniu świadomości
przez przyuczonego ubojowca.
4. Zabrania się:
1)uśmiercania zwierząt w okresie okołoporodowym,
z wyjątkiem potrzeb badań naukowych,
2)uśmiercania zwierząt kręgowych przy udziale
dzieci lub w ich obecności,
3)wytrzewiania (patroszenia), oparzania, zdejmowania skóry,
wędzenia i oddzielania części zwierząt stałocieplnych,
przed ustaniem odruchów oddechowych i mięśniowych.
5. Wymogów określonych w ust. 1 i 3 nie stosuje się
przy poddawaniu zwierząt szczególnym sposobom uboju
przewidzianym przez obrządki religijne.
6. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej określi,
w drodze rozporządzenia, kwalifikacje osób uprawnionych
do zawodowego uboju, dopuszczalne metody uśmiercania zwierząt
stosownie do gatunku oraz organy uprawnione do kontroli działalności
osób, które zawodowo trudnią się ubojem
zwierząt lub dokonują uboju w ramach działalności
hodowlanej bądź gospodarczej.
Rozdział 11
Przepisy karne
Art. 35. 1. (11) Kto zabija zwierzę z naruszeniem przepisów
art. 6 ust. 1, art. 33 lub art. 34 ust. 1-4 albo znęca się
nad nim w sposób określony w art. 6 ust. 2,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia
wolności do roku.
2. (12) Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1
działa ze szczególnych okrucieństwem,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia
wolności do lat 2.
3. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1, sąd może orzec przepadek zwierzęcia, a w
razie skazania za przestępstwo określone w ust. 2,
sąd orzeka przepadek zwierzęcia
- jeżeli sprawca jest jego właścicielem.
4. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1 lub 2, sąd może orzec wobec sprawcy zakaz wykonywania
określonego zawodu, prowadzenia określonej działalności
lub wykonywania czynności wymagających zezwolenia, które
są związane z wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem
na nie, a także może orzec przepadek narzędzi
lub przedmiotów służących do popełnienia
przestępstwa oraz przedmiotów pochodzących z
przestępstwa.
5. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
1 lub 2, sąd może orzec nawiązkę w wysokości
od 25 zł do 2.500 zł na rzecz Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce albo na inny cel związany z ochroną
zwierząt, wskazany przez sąd.
Art. 36. 1. (13) Kto narusza zakaz, o którym mowa w
art. 20,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia
wolności do roku.
2. (14) Kto narusza zakaz, o którym mowa w art. 26 ust.
1,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia
wolności do roku.
3. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
2, sąd może orzec:
1)przepadek narzędzi lub przedmiotów służących
do popełnienia przestępstwa oraz przedmiotów
pochodzących z przestępstwa,
2)przepadek albo odesłanie zwierzęcia do państwa
eksportującego na koszt właściciela.
4. W razie skazania za przestępstwo określone w ust.
2, sąd może orzec nawiązkę w wysokości
od 25 zł do 2.500 zł na rzecz Towarzystwa Opieki nad
Zwierzętami w Polsce albo na inny cel związany z ochroną
zwierząt, wskazany przez sąd.
Art. 37. 1. Kto narusza nakazy albo zakazy określone w
art. 9, art. 12 ust. 1-6, art. 13 ust. 1, art. 14, art. 15 ust.
1-5, art. 16, art. 17 ust. 1-7, art. 18, art. 19, art. 22 ust.
1, art. 24 ust. 1-3, art. 25, art. 27, art. 28 ust. 1 i 7-9, art.
29 ust. 1-3, art. 30 i w art. 31,
podlega karze aresztu albo grzywny.
2. Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo do czynu określonego
w ust. 1 jest karalne.
3. W razie ukarania za wykroczenie, o którym mowa w ust.
1, można orzec przepadek narzędzi lub przedmiotów
służących do popełnienia wykroczenia oraz
przedmiotów z niego pochodzących, jak również
można orzec przepadek zwierzęcia.
4. W razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa
w ust. 1, można orzec nawiązkę w wysokości
do 1.000 zł na rzecz Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami
w Polsce albo na inny cel związany z ochroną zwierząt.
Art. 38. Minister Rolnictwa i Gospodarki &hibar;ywnościowej w porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, tryb i zasady wykonania orzeczenia o przepadku zwierzęcia.
Art. 39. 1. W sprawach o przestępstwa określone
w art. 35 ust. 1 i 2, jeżeli nie działa pokrzywdzony,
prawa pokrzywdzonego może wykonywać Towarzystwo Opieki
nad Zwierzętami w Polsce oraz inne organizacje społeczne,
których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt.
2. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,
organizacje społeczne, których statutowym celem jest
ochrona zwierząt, uprawnione do działania określonego
w ust. 1.
Art. 40. Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce oraz inne organizacje społeczne, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, mogą współdziałać z właściwymi instytucjami państwowymi i samorządowymi w ujawnianiu oraz ściganiu przestępstw i wykroczeń określonych w ustawie.
Rozdział 12
Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe
Art. 41. W ustawie z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz. 114, z 1981 r. Nr 24, poz. 124, z 1982 r. Nr 16, poz. 125, z 1983 r. Nr 6, poz. 35 i Nr 44, poz. 203, z 1984 r. Nr 54, poz. 275, z 1985 r. Nr 14, poz. 60 i Nr 23, poz. 100, z 1986 r. Nr 39, poz. 193, z 1988 r. Nr 20, poz. 135 i Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 34, poz. 180, z 1990 r. Nr 51, poz. 297, Nr 72, poz. 422 i Nr 86, poz. 504, z 1991 r. Nr 75, poz. 332 i Nr 91, poz. 408, z 1992 r. Nr 24, poz. 101, z 1994 r. Nr 123, poz. 600, z 1995 r. Nr 6, poz. 29 i Nr 60, poz. 310 oraz z 1997 r. Nr 54, poz. 349, Nr 60, poz. 369, Nr 85, poz. 539, Nr 98, poz. 602, Nr 104, poz. 661 i Nr 106, poz. 677) skreśla się art. 62.
Art. 42. Do czasu wydania przepisów wykonawczych do ustawy, nie dłużej jednak niż przez okres 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie, stosuje się odpowiednio przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą.
Art. 43. Traci moc rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 1932 r. Nr 42, poz. 417, z 1969 r. Nr 13, poz. 95, z 1971 r. Nr 12, poz. 115 i z 1997 r. Nr 88, poz. 554).
Art. 44. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z tym że przepis art. 12 ust. 4 oraz art. 34 ust. 3 w zakresie wykonywania uboju przez przyuczonego ubojowca wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.